آرمان جاویدان

مهدی غروی

سرچشمه : وحید ، آبان 1352 ، شماره 119

در روزگاری که ما میزی ایم ، ادبیات فارسی با ویژگیهای نوظهور و دامنه‏دارش یک پدیده انقلابی شگفت‏انگیز است اگر بتوانیم زندگی دراز این میراث گرانسنگ خود را در سه دوران مشخص محدود سازیم باید اذعان‏ کنیم که اکنون چندی است که چهارمین دوران این زیست بارده آغاز شده‏ است و اگر این سه دوره را بناهای روزگار آغاز و تکوین روزگار پختگی و اوج‏ دوران سکون و انحطاط فرنام دهیم این دوران نوین را باید روزگار گسترش و بارآوری نام دهیم . گسترش از اینروی که ادبیات فارسی نیز مانند ادبیات دیگر توده های جهان شده است و پیرایه‏های نو آورد بخود بسته است و چون مانند هر پدیده دیگر ادبیات نیز درین روزگار کم‏وبیش پیرو اقتصاد نوین است باروری‏ باید از ویژگی های آن باشد درین روزگار آنچه بارور نیست و بازده اقتصادی ندارد خواهد مرد.

*** بدون شک برای هر ایرانی که از کشمیر بازدید می‏کند نخستین‏ پرسمانی که مطرح می‏شود مطابقه ایران با کشمیر یا ایران بزرگ با ایران کوچک است‏ و من بخوبی میتوانم ادعا کنم که براستی کشمیر ایران کوچک است و از لحاظ آب و هوا و سرزمین‏ و فراورده ها و ذوقیات مردم و چهره‏ها و چگونگی زندگی و هنر دوستی و هنر شناسی و ویژگی های دیگر با ایران همانندگی بسیار دارد . به تازگی در کتابی بنام‏TRA VELS IN KASHMIR که بسال 1842 از سوی یک انگلیسی نوشته‏ شده است ، می‏خواندم که نویسنده کشمیر را انگلستان کوچک در دل آسیا نامیده است.

هنگامی که درباره این بازجُست با دوست دانشمندم دکتر شمس الدین‏ احمد ، استاد و فرنشین بخش ادبیات فارسی دانشگاه کشمیر سخن گفتم ، وی چندی‏ خیره‏خیره بمن نگریست و گفت : اگر کشمیر مدل کوچکی از یک کشور دیگر باشد ، آن کشور هیچ‏جا جز ایران نیست و ما اینفرنام را که چامه سرای بزرگوار و فیلسوف و رهبر اندیشمند و والا گوهر اقبال بارها گفته و نوشته است با جان و دل‏ می‏پذیرم.

*** بررسی کنشگرهای دگرنده ادبیات فارسی بدون پروا به‏ ویژگیهای آن کنشگرهای تکوین‏کننده آن درست نیست و بهتر است که پیش از تشخیص این کنشگرها کمی به پس برگردیم و ویژگی های ادبیات فارسی همروزگار را که ره‏آورد تلاشهای دویست ساله پدران ماست ، از نو برشمریم و بدین تدبیر راه را برای بررسی که در پیش داریم هموار سازیم :

1-گسترش در قلمرو ایرانشناسی.

2-گسترش در قلمرو ادبیات جهانی.

3-همراهی و همکاری بیشتر با هنرهای تجسمی و نمایشی.

4-حصول بمرتبه راستی‏نگری و دوری از پندارپروری و توهم.

5-آزاد شدن از بندهای محدودکننده فراهمادی(اجتماعی).

6-آزاد شدن از بندهای محدودکننده ادبی.

7-آمیختگی مشروط با سیاست و حقوق میهنی و جهانی.

8-دربرگیری فرهنگ و ادبیات عامیانه.

9-پروا به ادبیات فارسی در بیرون از کرانه جغرافیائی ایران‏ رایج و منسوخ.

نیازی نیست که درین جا به بازبینی و تشریح این مراتب بپردازیم‏ زیرا هنگام بررسی کنشگرهای دگرنده که منجر به ثبوت این مراتب گردید این جُست را خواهیم داشت و بازجُست خودبخود روشن و شکفته خواهد شد.

جهان امروز روزگاری چابک و پرتحول را میگذراند و بدرستی هرگز نمیتوان‏ آینده ناگریز آینده بسیار نزدیک را هم پیشگویی کرد . درین جهان پیشرفته و شهریگر‏ ناگزیر انجمن های حساب‏گر و برنامه‏ ریز هم آنچنان نگران آینده‏ اند که با لرزش و کمک به اینهمه افزار پیشگویی و طراحی فراهماد می‏ نگرند زیرا نسل‏ جوان از این طراحی ها و پیشگویی ها روی‏گردان شده است و در جستجوی‏ راستی از کنشگرهای نوشته و سامانیده و مدرن روی‏گردان است.