آرمان جاویدان

سوران امیر

کردها در کشور ترکیه گروهی از سرشته جمعیتی این کشور را سازمان می‌دهند. ایرانی تباران کُرد ترکیه در استان‌های بسیاری از خاور ، نیمروز خاوری و ناگریز مرکز ترکیه جایگرفته هستند. به نگر می‌رسد کرانه ۲۵ استان ترکیه کردنشین باشد و کامناکام بخش بسیاری از ایرانی تباران کُرد کوچنده در استان‌های دیگر و ازجمله استانبول می زیند. شاخص‌های گسترش این میانبندان جایگاه بسیار ناشایستی را به تصویر می‌کشد. نرخ کوچندگی به بیرون از برزن زندگی نیز بسیار بالا است. نرخ بیکاری در این میانیندان بیش از دیگر میانیندان کشور است و در سال دو هزار و ده بالای ده درصد بود. بخش صنعت و ناگریز توریسم در این استان‌ها از رونقی برخوردار نیست. شاخص گسترش انسانی و نیز تهیدستی همگانی این میانبندان(مناطق) بالاتر از میانگین کشوری است.

از زمان روی کار آمدن جمهوری ترکیه در ۱۹۲۳، کشتارهایی همچون کشتار درسیم و کشتار زیلان گه‌گاه از ایرانی تباران کُرد چهره گرفته است. دولت ترکیه در تلاشی برای انکار وجود ایرانی تباران کُرد تا سال ۱۹۹۱ آنان را «ترک‌های کوهستانی» می‌نامید! و واژه‌هایی همچون «کُرد»، «کردستان»، و «کُردی» به طور رسمی در دولت ترکیه بازداشته بودند! پس از کودتای سپاهی ۱۹۸۰، زبان ایرانی ِکردی به طور رسمی در محافل همگانی و خودی بازداشته گشت. بسیاری از کسانی که به این زبان گفتگو می‌کردند، بازجست چاپ می کردندمیا آواز می‌خواندند، دستگیر و به زندان افکنده می شدند ! از سال ۱۹۹۱ که این بازداشتگی برداشته شد، جمعیت ایرانی تبار کُرد ترکیه در تلاش بودند تا زبان ایرانیِ کردی در مدارس آموخته شود. از دهه ۱۹۸۰، جنبش کردها هم دربردارنده پرکاری ‌های سیاسی آشتی‌جویانه برای بدستاری حقوق شهروندی ساده در ترکیه و دربردارنده شورش‌های جنگ افزارانه و جنگ‌های چریکی، مانند آفند به پایگاه‌های سپاهی ترکی بوده است که هدف از آنها تشکیل یک حکومت ایرانیِ کردی جداسر(مستقل) بوده است. برابر یک نگرخواهی در ترکیه، ۵۹ درصد کسانی که خودشان را کرد شناسانیده اند، بر این باور بوده‌اند که ایرانی تباران کُرد در ترکیه به دنبال تشکیل حکومتی جداسر(مستقل) نیستند (در برابر کرانه ۷۱ درصد ترک‌ها بر این باور بوده‌اند که ایرانی تباران کرد آهنگ جدایی دارند).

در ستیز دولت ترکیه پ ک ک، شهرها و روستاهای کردنشین آبشخور تحریم خوراکی جای گرفتند. آبشخورهای بسیاری هستی دارند که در آنها ایرانی تباران کُرد را به اجبار نیروهای امنیتی ترک از روستاهای خود بیرون رانده اند. بسیاری از روستاها آتش زده شده یا نابود شدند. در همه دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، پرکاری هایحزب‌های سیاسی ایرانی تبار کُرد بازداشته بود.

«شکری کایا» وزیر درونی گاه ترکیه (۱۹۳۷ میلادی) در گزارش خود می‌نویسد: کردهای درسیم اصلاً ترک نژاد هستند! اما به چبود مجاورت با مردمی که زبانشان نمونه‌ای انحرافی از فارسی است (کرمانج‌ها) به کُردی گرایش پیداکرده و شیعه (علوی) شده‌اند!

پرسمان یکسان‌سازی از سوی وزیر درونی شکری کایا (هزار و هشتصد و هشتاد و سه / هزار و نهصد و پنجاه و نه) در نامه‌ای که به وزارت فرهنگ با نام «مدارس شبانه‌روزی کودکان درسیم» نوشت مطرح شد. در این گزارش چنین آمده بود: «مردم درسیم به چبود تماس و مجاورت با کسانیکه که به زبانی نامیده به کرمانجی (که نمونه‌ای نا نژاده(غیر اصیل) از فارسی است) سخن می گویند ، هرروز بیشتر از زبان مادری‌شان [ترکی] واخیده(فاصله) گرفته‌اند!!! به همین شُوند نیز تشیع، علوی‌گری و بکتاشی گری در میان این مردم رواج پیداکرده است. هرچند مردم درسیم مانند کردها سخن می گویند ویک(اما) هنوز منش و کارکتر کردی به خود نگرفته‌اند!! و تلاش دارند آن را شکست دهند. درواقع آن‌ها فراهمادی(اجتماعی) هستند که میان کرد و ترک گیرکرده‌اند ! جای شوربختی است که زنان درسیم زودتر از مردان روند کرد شدن را آغاز کرده‌اند!  شُوند این امر هم باشندگی نداشتن زنان در جامعه و انزوای پیرامونی آن‌ها است؛ بنابراین برای این مردم که خون ترک در رگ دارند!! باید با تدابیر ما به کیستی راستین خود چیم(یعنی) ترکی بازگردند !! برای این منظور نیز وزارت خانه ما بر این باور است که ساخت و گسترش مدارس شبانه‌روزی (دختران و پسران) دربایست است. وزیر داخله، ش. کایا».

نکته پایانی آنکه ، بخش بزرگی از ایرانی تباران کُرد پس از شکست صفویه از عثمانی از میهن خود ایران جدا شدند و سپس پس از پاره پاره شدن امپراتوری عثمانی در جنگ نخست عثمانی ، خود به سه بخش دیگر پخش گردانده شدند و در سه کشور ساختگی ترکیه ، عراق و سوریه بخش بندی شده و سالهاست که از مام میهن " ایران" بدور افتاده اند. ایرانی بودن زبان کُردی تا آن اندازه روشن است که ناگریز(حتی) هیچ پانکُرد دانش آموخته ای نیز ، ایرانی بودن این زبان را حاشا و انکار نکرده است.