آرمان جاویدان

28 اردیبهشت 1109 ، مختومقلی فراغی در حاجی قاوشان در ایران و اپاختر گنبد کاووس زاده شد . پدر مختومقلی فراغی روحانی و نویسنده آثار عرفانی چون "وعظ آزاد" بود. این نوشته از وبلاگ آرمان جاویدان کپی شده است.

از زندگیش آگاهی چندانی در دست نیست . همین اندازه می‌دانیم که زبان فارسی و عربی و فقه را نخست از پدر آموخت و سپس به خیوه در اپاختر کشور ساختگی کنونی ترکمنستان که در آن زمان از مرکزهای بزرگ فرهنگی آسیا بود رفت و از استادان بنام آنجا زرگری آموخت. اما همه ذوق و حواسش به چامه بود و دیری نپایید که جز به این هنر به هیچ کار دیگری نپرداخت.

در حالیکه تا زمان او نویسندگان آثار خود را به زبان پیچیده جغتایی می‌نوشتند او با سرودن چامه های ساده و کاربرد اصطلاح‌های گفتاری پایه ادبیات نوین ترکمنی ایران را ریخت و توان زبان آن سرزمین را آزمود و به ثبت رساند و به این شیوه سراینده ترکمن ایران به شمار آمد.

از قرار در جوانی دل به دختری به‌نام مِنگلی بست اما به دلدار نرسید و اندوه این شکست را در سروده‌های دلنشین‌اش ماندگار ساخت چنانکه مِنگلی در سروده‌ها و ترانه‌های ترکمنی با دلدار دست‌نیافتنی یکی است. بسیاری از ایرانیان ترکمن دیوان او را کنار قرآن می‌گذارند.

از درونمایه‌های دیگر سروده‌های او اندوه از دست دادن فرزندانش در کودکی و غربت و دوری از ایل و سرزمین است اما شیفتگی به دلدار و میهن و ایل در سروده‌های او پدیده‌ای است انسانی و جهانی و نه محلی و قومی:

هرکس که ز ایل خود فرو افتاد

با آه و فغان به جستجو افتاد

وآنکس که ز راه خویش دور افتاد

تا بازنیابدش به شور افتاد

بازیگر چرخ در فضا حیران

بر روی زمین مردم سرگردان

این یک به هوای تاج زرین است

آن یک پی نان ، گدای غمگین است

این فرش حریر زیر پا دارد

آن سر به زمین لخت بگذارد

مختومقلی این همه را چون نگریست

بر شام دراز و عمر کوتاه گریست

همه ساله از زادروز او در ایران ، کشور ساختگی ترکمنستان ، کشور جدا شده از ایران : افغانستان ، کشور ساختگی ترکیه و آلمان "هفته چامه مختومقلی" برگزار می‌شود که از باشکوه‌ترین آنها یادبود او با شرکت مقام‌های رسمی ایران و دیگر کشورها در محل آرامگاه او است.

برای سنگ مزارش چنین سروده :

پرسند کیست اینجا

مختومقلی ست اینجا

از ایل گرکز است او

از سرزمین اترک

چامه های او به زبان‌های فارسی ، انگلیسی ، فرانسه و روسی ترجمه شده‌اند.

مختومقلی فراغی در ۷۰ سالگی در آقا توقای ترکمن‌صحرا در اپاختر ایران درگذشت و به الگویی برای ایرانپرستی نزد ترکمنان دگر شد. روانش شاد.