آرمان جاویدان

حسین باستانی

27 خرداد 1399

در حالی که گزارش پنهانی سیا در ۱۹۷۲، توان صنعتی و درآمد سرانه کره اپاختری را بالاتر از همسایه نیمروزی آن می دانست ، درآمد سرانه این کشور اکنون کرانه "۴ درصد" کره نیمروزی است. راستینگی آن است که امروز کره اپاختری ، علی رغم تحریم های جهانی گسترده ، به "نیروی هسته‌ای "و دارای یکی از بزرگ ترین نیروهای سپاهی و موشکی جهان دگردیس شده و در عین حال ، در جایگاه یکی از تهیدست ترین کشورهای آسیا و جهان هم جای گرفته است. ولی با وجود بحران های اقتصادی امروز این کشور، شاید برای بسیاری باورکردنی نباشد که کره اپاختری ، در بُرشی ، یکی از رو به رشدترین اقتصادهای آسیا بود و به گمان برخی،  ناگریز پویاترین اقتصاد این قاره پس از ژاپن به شمار می‌آمد. راستی را شاید کمتر کسی به یاد بیاورد که اقتصاد کره اپاختری ، زمانی مایه رشک طیفی از نخبگان کره نیمروزی بود ؛ کشوری که که هم اکنون به یکی از نیروهای اقتصادی جهان دگردیس شده و درآمد سرانه مردمش ، حدود "۲۵ برابر" همسایگان اپاختری آنهاست.

در سال ۱۹۵۹، کیم ایل سونگ رهبر آنگاه کره اپاختری پیش بینی کرد که کشور او در پهنای ۱۰ سال ، ژاپن را از نگر زاست(تولید) سرانه صنعتی پشت سر بگذارد . اگرچه این نوید چیزی بیش از تبلیغات سیاسی نبود ، اما در زمان بَیانش ، به‌راستی بسیاری کره اپاختری را به چشم یکی از مدل های گسترش اقتصادی در جهان می دیدند. راستینگی آن است که رشد اقتصادی کره اپاختری در درازنای برنامه سه ساله ۱۹۵۴-۱۹۵۶ به عدد باورنکردنی ۳۰ درصد و در درازنای برنامه پنج ساله ۱۹۵۷- ۱۹۶۰ به ۲۱ درصد رسیده بود . رشدی کامناکام بخش سترگ آن، دستاورد "بازسازی" این کشور ویران شده در دوران پس از جنگ کره (۱۹۵۰-۱۹۵۳) شمرده می شد ؛ ولی هرچه بود ، در دهه ۱۹۶۰ کسانی کره اپاختری را پویاترین نیروی اقتصادی آسیا پس از ژاپن می دانستند.

گزارش های از آشکوب بندی بیرون شده سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰، دربردارنده همسنجی هایی از وضعیت اقتصادی کره اپاختری و کره نیمروزی هستند که با پندارهای امروز واگردانی(تفاوت) معنی‌داری دارند. نمونه وار ، گزارش ۲۱ سپتامبر ۱۹۶۷ سیا به نام "مقاصد و توانایی های کره اپاختری در همسنجی با کره نیمروزی" تاکید دارد: "از ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۰، رژیم کره اپاختری در جهت آماژهای خود در زمینه صنعتی شدن چابک و دستیابی به درجات بالای خودکفایی ، پیشرفت های سترگ انجام داد . چنین دستاوردی ، آفرینگویی برخی از مردم کره نیمروزی ، به ویژه دانشجویان و روشن اندیشان را برانگیخت که از پیشرفت نسبتا پایین اقتصادی خود دلسرد شده بودند." سیا هشدار می دهد که این پدیده، "به یکی از محورهای تباری تبلیغات کمونیست ها در زمینه [تبلیغ] یکپارچگی دوکره دگردیس شده است". گزارش می افزاید کامناکام(البته) در دهه ۱۹۶۰، رشد اقتصادی کره نیمروزی شدت گرفته ولی تا زمان بسامان کردن گزارش ، درآمد سرانه آن هنوز پایین تر از کره اپاختری است.

یک گزارش نوین تر سیا ، که در مه ۱۹۷۲ و با نام "کره اپاختری و نیمروزی ، دو مسیر جدای گسترش اقتصادی" پراکنده شده ، می گوید "در سال های واپسین ساختار اقتصاد هر دو کشور کمابیش یکسان رشد کرده " و سپس به بازنمایی واگردانی های میان دو اقتصاد پرداخته است . بنا بر این گزارش: "در سال ۱۹۷۱، کشاورزی یک چهارم تولید ناویژه ملی را در کره نیمروزی و کرانه یک پنجم این زاست در کره اپاختری را ساخته است . سهم صنایع در زاست ناویژه ملی ، در کره نیمروزی کرانه ۳۰ در صد و در کره اپاختری بیش از ۴۰ درصد بود . هرچند بخش خدمات... سهم بزرگ تری را در تولید ناویژه ملی کره نیمروزی را سازمان می داد."

در بخشی از همین گزارش بر مبنای اطلاعات سال ۱۹۷۱، میزان تولید الکتریسیته در کره جنوبی حدود ۶۵ درصد کره شمالی، و میزان تولید ماشین ابزار تنها ۳۱ درصد کره شمالی عنوان شده -در حالی که جمعیتِ آن وقتِ کره جنوبی حدود دو و نیم برابر همسایه شمالی خود بوده.

گزارش سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در سال ۱۹۷۲ نهایتا تاکید دارد که در زمان تهیه گزارش، مزیت اقتصادی کره جنوبی، در بخش های کشاورزی و خدمات، و مزیت نسبی کره شمالی، در زمینه صنایع سنگین و نیز درآمد سرانه بوده - که گزارش، این درآمد را در کره شمالی حدود ۲۰ درصد بالاتر از کره جنوبی تخمین می زند.

در مورد وضعیت نسبی درآمد سرانه در دو کره، البته تخمین های متفاوتی وجود دارد و در برخی از آنها، کره شمالی دارای برتریِ ذکر شده در گزارش مه ۱۹۷۲ سیا نیست. ولی اغلب تخمین ها حکایت از آن دارند که تا سال ۱۹۷۳، کره شمالی و کره جنوبی به لحاظ درآمد سرانه وضعیت تقریبا برابری داشته اند. هرچند از آن به بعد کره شمالی، نخست با شیبی ملایم و سپس با شتاب، از همسایه جنوبی خود عقب افتاده است.

افزایش تصاعدی فاصله دو کره

به خاطر عدم انتشار اطلاعات اقتصادی در کره شمالی، اطلاع از میزان تولید ناخالص داخلی این کشور به راحتی ممکن نیست. اما بانک مرکزی کره جنوبی و برخی موسسات جهانی، بر مبنای داده هایی که به دست می آورند تخمین هایی را در این زمینه منتشر می کنند.

مطابق تخمین بانک مرکزی کره جنوبی، در سال ۲۰۱۸ تولید ناخالص داخلی کره شمالی با بیش از ۲۵ میلیون جمعیت، ۳۲ و نیم میلیارد دلار، و درآمد سرانه مردم آن ۱۲۹۸ دلار بوده است. این در حالی است که در همان سال، تولید ناخالص داخلی کره جنوبی با جمعیت بیش از ۵۱ میلیون جمعیت، ۱۷۲۰ میلیارد دلار (بیش از ۵۰ برابر)، و درآمد سرانه آن حدود ۳۳۳۲۰ دلار بوده است (حدود ۲۵ برابر)

کره جنوبی هم اکنون، یازدهمین اقتصاد بزرگ دنیا و یکی از تولیدکنندگان صنعتی پیشرو در جهان محسوب می شود که برخی شرکت های آن -همچون سامسونگ، ال جی یا هیوندای- سهم بزرگی از بازارهای اروپا، آسیا و آمریکا را به تسخیر خود در آورده اند.

کره اپاختری اما در سه دهه گذشته به تدریج به یکی از فقیرترین کشورهای آسیا تبدیل شده که بخش بزرگی از جمعیت آن، دچار سوء تغذیه مزمن هستند. لازم به ذکر است که به علت عدم دسترسی نهادهای بین المللی به اطلاعات کره شمالی، درآمد سرانه آن در بسیاری از جدال جهانی ذکر نمی شود. اما جدول هایی که حاوی تخمین های عددی از کره شمالی هستند، معمولا این کشور را در اواخر فهرست کشورهای آسیایی از نظر درآمد سرانه قرار می دهند.

کره شمالی ناگریز در دهه های اخیر، امواج مختلف قحطی را پشت سر گذاشته است. در قحطی دهه ۱۹۹۰، صدها هزار تن از مردم کره اپاختری جان خود را از دست دادند و پیونگ یانگ ناچار شد برای نخستین بار از انجمن جهانی کمک غذایی درخواست کند . در اکتبر (آبان) سال پیش نیز، سازمان ملل هشدار داد که حدود ۱۱ میلیون تن از مردم آن کشور نیازمند کمک‌های فوری غذایی هستند. بنا به اعلام سازمان ملل ، مردم کره اپاختری در این سال، که شاهد خشکسالی بود، به طور متوسط با روزانه ۳۰۰ گرم غذا زنده مانده‌ بودند. بر اثر واگردانی پیغانهای (شرایط) زندگی و به ویژه کمبود مواد غذایی ، امید به زندگی در کره شمالی ۱۲ سال کمتر از کره جنوبی است.کره اپاختری یکی از تهیدست ترین کشورهای آسیا محسوب می شود که در عین حال، دارای جنگ افزار های اتمی، یکی از قدرتمندترین نیروهای موشکی جهان و چهارمین ارتش بزرگ دنیاست

چهارمین ارتش بزرگ جهان

بررسی تمام عوامل منجر به فاصله دو کره شمالی و جنوبی، البته به فرصت جداگانه ای نیاز دارد. سیاست گذاری های اقتصادی واگردان دو کشور ، فروپاشی شوروی و قطع کمک های مسکو به پیونگ یانگ، هرآینه در آغاز و تشدید این فاصله نگاری مهمی داشته اند.

اما میزان تعیین کننده ای از فاصله موجود ، برآمده از هزینه گزینش های راهبردی کره اپاختری در زمینه های تسلیحاتی و هسته ای بوده است. هزینه ای که بخشی از آن سرراست (هزینه های سپاهی)، و بخشی دیگر نافریور(غیر مستقیم) شمرده می شود (تبعات انزوای بین المللی و به ویژه تحریم های وضع شده پس از ۲۰۰۶ بر سر برنامه هسته ای پیونگ یانگ).

برای درک ابعاد عظیم مخارج نظامی کره شمالی، ضروری است یادآوری شود که این مخارج، حدود یک چهارم تولید ناخالص ملی این کشورِ به شدت تهیدست را به خود اختصاص می دهند.

نتیجه آنکه برابر گزارش "موازنه سپاهی" ۲۰۱۷، در این سال کره شمالی با وجود برخورداری از نصف جمعیت کره جنوبی، ارتشی دو برابر با حدودا ۱.۲ میلیون نفر پرسنل داشته است. همچنین با وجود برتری هوایی سئول به لحاظ کیفیت و تعداد هواپیما (۵۶۷ در مقابل ۵۴۵)، پیونگ یانگ از نظر توپخانه (۲۱ هزار به ۱۱ هزار)؛ تانک (۳۵۰۰ به ۲۴۰۰) و زیردریایی (۷۳ به ۲۳) به شدت از سئول برتر بوده است.

برخی از ویژگی های سپاهی کره اپاختری ، آن را نه تنها فراتر از رقیبِ به سختی زیناوند خود یعنی کره نیمروزی، که در سطح یک قدرت جهانی قرار می دهند. مثلا اگرچه کره شمالی از نظر جمعیت در رده ۵۲ جهان جای گرفته ، اما چهارمین ارتش بزرگ جهان را دارد . شمار نیروهای ویژه و نیز زیردریایی های کره اپاختری نیز ، پس از آمریکا در رده دوم جهانی هستند.

پیونگ یانگ، افزون بر این دارای یکی از توانمندترین نیروهای موشکی جهانست و موشک های آن، با برد بیشینه ۱۳ هزار کیلومتر ، ایالات متحده و اروپا را در تیررس دارند.

از همه اینها مهم‌تر ، توان هسته ای کره‌شمالی است که گفته می شود "دربردارنده ۲۰ الی ۳۰ جنگ افزار اتمی" می شود. پیونگ یانگ حتی در ژانویه ۲۰۱۶ (دی ماه ۱۳۹۴)، مدعی آزمایش کردن بمب هیدروژنی شده، هرچند این ادعا هنوز به اثبات نرسیده است.

این ویژگی ها، ظاهرا همان چیزهایی هستند که "مدل کره شمالی" را، برای ستایش کنندگان این مدل در برخی نقاط جهان جذاب کرده اند. در نگاه این ستایش کنندگان، تبدیل شدن پیونگ یانگ به یک قدرت برتر نظامی، به ویژه در عرصه های موشکی و هسته ای، حکومت این کشور را برای همیشه در برابر هرگونه تهدیدی مصون کرده و درنتیجه، دستاورد سترگی است . ناگریز اگر این "دستاورد"، باعث شده باشد تا درآمد سرانه مردم کره اپاختری ، که زمانی بالاتر از همسایگان نیمروزی شان بود ، در چند دهه به کرانه یک بیست و پنجم (۴ درصد) درآمد سرانه شهروندان کره نیمروزی برسد.