روش پژوهش تاریخی در انجام پایان نامه ارشد
واژه Research در واژه بهمعنی پژوهش ، جستجو ، تجسس، کاوش، پژوهیدن و پژوهش کردن و Historic به معنای تاریخی ، مشهور، شناخته و مبنی بر تاریخ است. پژوهش تاریخی، از آن دست پژوهشهایی است که بر زمینه ای معین که در گذشته و در یک برش زمانی مشخص پیش آمده انجام میگیرد . از آنجا که در فاصله دو زمان مشخص در گذشته ، رویدادهایی رخداده و ابزاری تکمیل گشته است ، بنابراین تلاش پژوهشگر در روش تاریخی بر آن است که راستی های گذشته را از راه گردآوری اطلاعات ، ارزشیابی و بررسی درستی این اطلاعات، ترکیب دلایل مستدل و تجزیه و تحلیل آنها ، بسامان و عینی ارائه کند و نتایج پژوهشی پدافندپذیر را در ارتباط با فرض یا فرضهای ویژه پژوهش نتیجه بگیرد.
کاربرد روش پژوهش های تاریخی
بسیاری از فیلسوفان و پژوهشگران تاریخی امروزه بر این باورند که بـهترین و سادهترین تعریف از تاریخ همان مطالعه گذشته است. پژوهشگر زمانی روش پژوهش تاریخی را به کار می گیرد که با مسئلهای برخورد کند که در گذشته روی داده و در گذشته نیز پایان یافته باشد ، به گزاره ای دیگر ، محدوده زمان بسته شده اسـت. این مـسئله میتواند بربسته به زمان نزدیک در گذشته و یا ریشه در رویدادهای چندسده پیش باشد.
پژوهش تاریخی مـطالعه سامانمند و باریک گذشته است و پژوهشگر تاریخی با کاردانی بر روی نکته هایی درباره یک رخداد یـا یک کس کار میکند . پژوهش تاریخی کاربرد روش دانشی در مسائل تاریخی است. ایـن پژوهش جستجوی بسامانی است در اسناد و مدارک و سرچشمه های دیگری که در زمینه بربسته با پرسش پژوهشگر تـاریخی دربـاره گذشته و در بردارنده راستی هایی هستند . بنابراین پژوهش تاریخی با وقایعی سروکار دارد که پیش از تـصمیم پژوهـشگر به مطالعه آنها ، رخداده اند.
تعمیم در تاریخ
پژوهشگر تاریخی با تبیین تاریخی از مرزهای تاریخنویسی فراتر میرود و رویدادها را پیرو عواملی چند میداند و تاریخ را صرفا شرح زندگی چند امیر نمیپندارد . دانـش تـاریخی موردی یا تک است . معنای آن این است که پژوهشگر تاریخ یک دوران را در نگر میگیرد ، رویدادهای آن را همچون معلول مطرح میسازد و سپس در همان دوران عوامل را باز مییابد . برای نمونه پژوهشگری کـه دوران قاجار را خوانش میکند، میداند که همه دورانهای تاریخ همانند دوران قاجار نیستند . او این دوران را ویژه ، متمایز و منحصر به تک میداند و به همان اعتبار نیز به کار پژوهش در آن میپردازد.
در به کارگیری روشهای تاریخی چند اصل اساسی هستی دارند:
- اصل خود فراموشی و بی طرفی.
- پژوهشگر باید ارزشهای زمانه خود را بر زمان پژوهش برنتابد.
- باید از ارزشهای ویژه ذهنی خود آگاهی یابد و از برتافتن آنان به زمینه پژوهش خودداری ورزد.
- پژوهش تاریخی ، به گونه ای تمایز جا را به همراه دارد ، از همین روی باید به تأثیر جا بر ارزشها ، مراسم ، خوی ها و … پروا کرد.
- پژوهشگر باید در پذیرش دادهها بهصور مختلف درنگ ورزد و در این راه از عوامل بسیاری همچون خرد سلیم و شناخت نویسنده یاری گیرد.
- پژوهشگر در اسناد گوناگون غور میکند ، جزء جزء رویدادها را شناسایی مینماید و در هر گام ، احتیاط را الگوی خود میسازد تا سرانجام به شناخت فراگیر دست یابد.
- بازساخت کلی هر حادثه ، در درون مجموعهای یا توربستی جای یافته و در آن معنی پیدا میکند . شناخت مجموعه ، بدون شناخت هریک از عناصر ممکن نیست . همچنان که شناخت هر رویداد جزء در کل یا مجموعه بهدست نمیآید.
مراحل پژوهش تاریخی
خوانش تاریخی چند گام مقدماتی و دو گام اساسی دارد:
صورتبندی مسئله: در این مرحله مقدماتی به این میپردازیم که چه مسألهای را باید حل کنیم؟ و به چه مسألهای باید بپردازیم؟
تدوین فرضیه: باید پژوهشگر ، مقدمتا بیان کند که چه فرضیهای را برای آغاز پژوهش در نگر دارد؟
نقد منابع و اسناد: پژوهشگر پیش از پرداختن به پژوهش ناگزیر از نقد و بررسی سرچشمه ها و اسناد است.
توصیف تاریخی: در مقام توصیف ، به این میپردازیم که این پدیده تاریخی یا دیدگاه مورد مطالعه ، کی ، کجا ، در چه موقعیتی ، چگونه، بهوسیله چه کسی یا کسانی و به چه صورتی نمود یافته است؟
مورخ در این مقام ، نیازمند اسناد و مدارک است . توصیف ، لزوما یافت نیست که بیشتر مورخ ناچار از بازسازی است هرچند توصیف باریکتر باشد مراحل پسین کاملتر میگردد . بهرروی ، آغاز خوانش تاریخی، توصیف باریک و فراگیر همه ابعاد و مبتنی بر اطلاعات وثوق پذیر از است.
گونه های سرچشمه پژوهش تاریخی
نخستین خویشکاری پژوهشگر تاریخی بررسی درباره درستی ، ورسنگی و معنیدار بودن اطلاعات گرد آوری شده است . اطلاعات مورد نیاز در پژوهش تاریخی را میتوان از دو سرچشمه یا مأخذ بهدست آورد:
الف) منابع دست اول (Primary Sources):
- اسناد و مدارکی که از سوی ناظران راستین و بدون میانجی رویداد ضبط و نوشته شدهاند.
- بقایای که از افراد یا گروه بهجا مانده است . مانند: فسیلها ، اسکلتها، ابزارها ، جامهها ، سکهها و مانند آنها.
- گواهی شفاهی تک ناظر در جریان رویداد . معمولا کسب این اطلاعات از راه مصاحبه شخصی صورت میگیرد.
ب) سرچشمه های دست دوم (Secondary Sources):
سرچشمه های دست دوم گزارشهایی است که گزارشگر آن نگرنده عینی رویداد نبوده و شاید گزارش یاد شده بر شالوده مصاحبه با بیننده راستین حادثه آماده و بسامان شده باشد و یا گزارشگر ، گزارش این تک را خوانده باشد . معمولا پژوهشگران تاریخی هنگامی سرچشمه های دست دوم را به کار می گیرند که اطلاعات دست یکم نباشد.
سرچشمه های پژوهش تاریخی:
- منابع مکتوب: کتابها ، روزنامهها ، شرح وقایع تاریخی ، سالنامهها ، بیوگرافیها و مواردی از این دست.
- سرچشمه شفاهی: سرچشمه ها و بازجستهایی که سینه به سینه از نسلی به نسلی دیگر ترابر میشوند ، همچون تصانیف ، چامه ها ، داستانها، افسانهها ، زبانزد ها ، سنن ملی.
- سرچشمه های تصویری: فیلم ، نقاشی و …
- سرچشمه های ساختمانی: سازه های تاریخی ، گورها ، محلهای مسکونی بربسته به گذشتگان.
- سرچشمه های مادی و ابزاری: سفالها ، سکهها ، آوندها ، آلات و ابزار و نپشته ها.
- اسناد الکترونیکی: فیلم ، نوار آوایی ، صفحه
این وبگاه با پرهیز از هرگونه پرسمان های سیاسی ، تنها به پرسمان های تاریخی ، فراهمادی و فرهنگی می پردازد و نه به پرسمان های سیاسی اندر می شود و نه دلبستگی ای به اندر شدن به آن دارد. سیاست و کارهای سیاسی کار ما نیست.