مهرداد خدیر
روسها در برابر انبوهی از سودهای های مادی و معنوی که به دست آوردند تنها یک امتیاز دادند. ولیعهدی عباس میرزا و رساندن او به تخت شاهی را نیروداد (تایید) کردند ویک در کنش چنین چیزی روی نداد چراکه پیش از فتحعلیشاه درگذشت.
چی دادیم، چی گرفتیم؟
«اعلیحضرت پادشاه ممالک ایران از جانب خود و از جانب ولیعهدان و جانشینان به دولت روسیه واگذار میکند :
- تمامی سرزمین نخجوان و ایروان را خواه این طرف روس باشد خواه آن طرف.
- اعلیحضرت پادشاه ممالک ایران برای اثبات دوستی خالصانه که نسبت به اعلیحضرت امپراطور کل ممالک روسیه دارد به این فصل از خود و از عوض اَخلاف و ولیعهدان سریرِ سلطنت ایران تمامی سرزمین و اراضی و جزایری را که در میانه خط حدود معینه در فصل مذکوره فوق و قلل برف دار کوه قفقاز و دریای خزر است و کذا جمیع قبایل را، چه خیمه نشین، چه خانه دار که از اهالی و ولایات مذکوره هستند واضحاً و علناً الی الابد مخصوص و متعلق به دولت می داند.
- اعلیحضرت پادشاه ممالک ایران، به تلافیِ مصارفِ کثیره که دولت روسیه را برای جنگ واقعه بین الدولتین اتفاق افتاده و همچنین به تلافی ضررها و خسارت هایی که به همان جهت به رعایای دولت روسیه رسیده، تعهد می کند که به واسطه دادن مبلغی وجه نقد آنها را اصلاح نماید و مبلغ این وجه بین الدولتین به ده کرور تومان رایج قرار گرفت که عبارت است از 20 میلیون مناط سفید روسی و چگونگی در موعد و رهائن فصول این وجه در قرار داد علیحده که همان قدر قوت و اعتبار خواهد داشت ... معین خواهد شد.»
امروز 21 فوریه 2016 به باریکی 188 سال از عقد پیمان نامه ننگین ترکمنچای می گذرد. به تاریخ خورشیدی کامناکام برابر یکم اسفند 1206 میشود. هر چهار سال یک بار میان سال کوچی خورشیدی و سال میلادی خورشیدی یک روز واخیده(فاصله) می افتد و به این دلگذر(خاطر) امروز 21 فوریه معادل دوم اسفند است. آن اندازه این ترکمنچای تلخ است که ترجیح می دهیم مناسبت تاریخ میلادی را برای آن یاد کنیم.
در دوران حکومت فتحعلی شاه دو دوره جنگ میان ایران و روسیه درگرفت که نخستین رویارویی ایران با باختر در جهان نوین به شمار می آید. اطلاق اصطلاح «باختر» به خاطر تعلق روسیه به دنیای مسیحی است. (کامناکام ایران در جنگ با چالدران نیز با راستی های جهان تازه آشنا شده بود ویک عثمانی اگرچه همچشم ایران بود اما در اردوی باختر تلقی نمی شد).
در هر دو جنگ ایران شکست خورد. پس از شکست دوم در 21 فوریه 1828 میلادی ( یکم اسفند 1206 خورشیدی) عهد نامه ای ننگین میان ایران و روس در قریه ترکمنچای به دستینه رسید که از قرارداد گلستان هم شوم تر بود. ( در قرار داد گلستان، گرجستان و آبخازی و داغستان به روس ها واگذار شد).
به موجب عهد نامه ترکمنچای ولایت های ایروان و نخجوان به روسیه واگذار و مرزهای تازه ای تعیین شد.
همچنین افزون بر غرامتی که ایران پرداخت، حق کشتی رانی مجددا در دریای کاسپین بار دیگر برای روس ها تایید شد. افزون بر این اتباع روسیه در ایران از مصونیت قضایی (کاپیتولاسیون) برخوردار شدند.
روس ها حتی در این قرارداد الزام سفیرشان به پوشیدن جوراب مخصوص قرمز رنگ ( یا نوعی پاپوش قرمز رنگ) در حضور پادشاه ایران را که از زمان صفویه اعمال می شد برداشتند.
روس ها در برابر انبوهی از منفعت های مادی ومعنوی که به دست آوردند یک امتیاز دادند: ولیعهدی عباس میرزا و رساندن او به تخت سلطنت را تایید کردند که در کنش اتفاق نیفتاد !
این وبگاه با پرهیز از هرگونه پرسمان های سیاسی ، تنها به پرسمان های تاریخی ، فراهمادی و فرهنگی می پردازد و نه به پرسمان های سیاسی اندر می شود و نه دلبستگی ای به اندر شدن به آن دارد. سیاست و کارهای سیاسی کار ما نیست.