آرمان جاویدان

 یاشار تبریزلی

برای آبیاری هر متر مربع چمن در تهران به ۹ لیتر آب نیاز است . نه تنها تهران بلکه بسیاری از شهرهای ایران با بحران کم‌آبی دست و پنجه نرم می‌کنند . به گفته کارشناسان برای گسترش فضای سبز شهری به درخت نیاز است و نه چمن. چمن‌کاری در پایتخت به رغم بحران هشداردهنده‌ آب و خشکسالی در سال‌های گذشته با کوشندگی از سوی شهرداری تهران انجام شد ؛ کاری که هنوز هم به رغم انتقادخرده گیری های فراوان کارشناسان پیرامون زیست بازپی دارد. کاشت و نگهداری چمن به هزینه بسیار و سرچشمه های آبی فراوان نیاز دارد. پرویز کردوانی که به او پدر جغرافیای ایران فرنام داده‌اند، در سخنانی گفته بود: «چمن رودرروی درخت نه تنها نیروی پالایش هوای آلوده شهرها را ندارد ، بلكه چمن كه دارای هزينه بسیار و نيازمند آب فراوان است، دگردیس به زباله می‌شود.» محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تاریخدان و پژوهشگر پرآوازه، کرانه ۵۰ سال پیش در گفتاری که در مجله یغما به چاپ رسید ، نوشت: «اصولا چمن گیاه پرخرجی است، هر متر مربع آن مبالغ بسیاری خرج بر می‌دارد. در کشورهای خشک خاوری که چکه چکه آب را به زحمت از آسمان پایین می‌کشند و از چاه بالا می‌آورند و در لوله‌ها راه می‌اندازند ، گُسارش روزانه آن برای چمن‌کاری یک نوع اسراف و ولخرجی است . باید درخت کاشت ، زیرا در برابر آفتاب سوزان بی‌انتهایی که سالی دست کم ده ماه بی‌امان می‌تابد نیاز به سایه داریم. شاید پروادار نشده باشید که در دشت‌های بی‌کران ، یک تک درخت چگونه جان رهنوردان را رهایی می‌بخشد و چه همایون است درختی که بتوان تسوکی(ساعتی) در سایه آن رخت برد.» به گفته او با آبی که گُساریده چمن می‌شود، اگر گُساریده درخت می‌شد، "همه پیرامون شهرها را می‌شد جنگل کاشت." کالیفرنیای آمریکا که با خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند ، از سال‌ها پیش قوانین سفت و سختی را برای چمن‌کاری خانه‌های مانیسته(مسکونی) و دفترهای بازرگانی گذاشته است. در چارچوب طرح‌هایی  نمونه آوردنی، مردم از جمله به کاشت گیاهانی که به گُسارش آب کمتری نیاز دارند یا چمن ساختگی دلگرم شده اند. دُشخوار(معضل) چمن‌کاری به تهران پایان نمی یابد. شوربختانه در بسیاری از شهرهای کشور نیز به رغم خشکسالی هشداردهنده همچنان چمن در زیباسازی شهری به کار برده می‌شود . برای آبیاری هر مترمربع چمن در تهران به ۹ لیتر آب نیاز است . با اینکه چند سال پیش بخشنامه‌ای بر بازداری چمن‌کاری به شهرداری‌های تهران ابلاغ شد ، اما کاشت چمن در پروژه‌های نوین شهری بسان شهر آفتاب یا باغ کتاب بازپی دارد.  چند صد سال پیش ایرانی‌ها با باغ‌های دلگشای خود در شیراز ، کرمان یا یزد جهانگردان اروپایی را دوچندان شیفته معماری سنتی خود کردند . در هیچ گوشه از این باغ‌ها خبری از چمن نبود و به جای آن درختان بودند که با سایه‌های بلند خود کارپروای آسودن را برای مردمان خسته و گریزان از گرما فراهم می‌کردند.