آرمان جاویدان

یاشار تبریزلی

شهریگری(تمدّن) جيرفت شهریگری باستاني است كه دست کم 5000 سال دیرینگی سالمَهی(تاريخي) دارد و در ايران كنوني بوده است . پژوهشهای باستانشناسي میانکشوری(بين المللي) در جيرفت و دِهیو(ناحيه) هليل رود به آشکاری نشانه های این شهریگری انجامیده است.
شهریگری جيرفت ، شهریگری روزگار نخست برنز در کرمان ايران است که دیرینگی آن، برابر با کمترين آمار ، به کرانه بيست و شش سده پيش از زایش مسيح (بيش از چهار هزار و سيصد سال پيش) باز مي گردد . کرامندی(اهميت) این شهریگری ، نخستين بار از سوی پرفسور تبریزی ، يوسف مجيدزاده در سال 2003 ترسایی ، بر بنياد راستینگی های هنري – سازه ای گفته شده بر زبان رانده شد. جایگاه خود جيرفت ، جایگاهی بسيار کرامند(مهم) در نيمه هزارۀ سوم پيش از زایش مسیح است که پل پیوندی شهریگری ایرانی ايلام در باختر و شهریگری درۀ سند در خاور بوده است. کرامندترین(مهمترين) جاهاي اين شهریگری چنین است :
• شهر سوخته
• تپه بمپور
• اسپيدژ
• شهداد
• تل ابليس
• تپه يحيي
• برخي از اين جاها در استان همجوار ، سيستان و بلوچستان ، جای دارند.
پژوهش در اين شهریگری ، طرحي نسبتاً نوین و يک پروژۀ باستانشناسي چند مليتي است که شهریگری از پيش ناشناخته را در جاهایی که تازه یافته شده در استانهاي سيستان و بلوچستان و کرمان ، به ويژه تپه کُنارصَندَل ، نزديک جيرفت در دِهیو(ناحيه) هليل رود ، آشکار مي سازد . اکنون در اين میانبند(منطقه) ، دست کم دوازده جا کنده می شود که به نگر مي رسد دیرین ترين آنان ، داراي بيش از هفت هزارسال دیرینگی است.
پس از یافندگی های بی مانند در این میانبند ، پروفسور تبریزی ، یوسف مجيدزاده ، جيرفت را گاهوارۀ هنر ناميد. در آن هنگام ، بسياري از پژوهشگران ، از آن روی که که در جيرفت ، هيچگونه سمیره ای(خطي) یافته نشده است زير پرسش بردند ، ویک(اما) اندکي پس از آن ، یافته شدن نسخه هايي در زيگورات کُنارصَندَل ، بسياري از کارشناسان را به بازنگري ديدگاههايشان در جيرفت ، وادار ساخت.
Sir Aurel Stein نخستين باستان شناسي بود كه در آغازه دهه 1900 در اين دِهیو پژوهشهایی انجام داد. دست کم 12 مركز در اين دِهیو موردکاوش باستانی شده اند كه دیرین ترين آنها به نگر مي رسد دیرینگی ای بيش از 5000 سال داشته باشد. یافتدگی های راندوم در این میانبند كاوش هاي ناقانوني و غارت اين مركز باستاني را همراه داشت. به باور سرپرست تيم کاوش در يك كاخ در اين جا يك نوشته بر روي يك آجر شكسته پيدا شده است كه از دیرین ترين كتيبه يافت شده ايلامي در شوش ،300 سال کهن تر است. واپسین چنبره دودلی باستانشناسان درباره شهریگری باستاني در جيرفت با کشف يک لوح آزگار(کامل) سمیره ای(خطی) در آنجا باستاني از میان رفت تا ديگر در نسک های سالمَهی(تاریخی) جهان به سادگي از جيرفت ايرانيان همچون شهریگری ای بزرگ ياد کنند . درازای اين لوح سمیره ای آجري ۱۱، پهنای آن را هفت و کلفتی اش دو سانتيمتر است. اين تنها لوح سمیره ای است كه تاکنون آزگار در اين میانبند یافته شده است. اين لوح سمیره ای كه داراي پنج سطر سمیره و هر سطر دارای دوازده ‪ واک است به فردید(منظور) رازگشايي ، فرتوری براي سمیره شناسان نامور جهان فرستاده شده است. کارشناسان باستانشناسي جهان تاکنون براي پابرجایی(اثبات) بودن يک شهریگری باستاني در اين میانبند تنها هستی نداشتن سمیره را بهانه اي براي نبود يک شهریگری باستاني در اين میانبند مي دانستند . تاكنون در میانبند باستاني جيرفت هيچگونه افزار جنگي یافت نشده كه نشانگر آشتی و آرامش در زمان فرمانروايي پادشاه ایرانی آن دوران است.