پیمان نامه ننگین زهاب همداستانی ای دستینه شده میان صفویان ایران و عثمانی در ۱۷ می ۱۶۳۹ میلادی میباشد. این پیماننامه ننگین در جنگی که از سال ۱۶۲۳ آغاز شده بود و همچنین به پیکارهای ۱۵۰ ساله دو کشور که بیشتر بر سر ناسازی های زمینی انجام میگرفت ، پایان داد. این پیمان با شرط پیوستن ایروان در قفقاز نیمروزی به ایران و پیوستن همه سرزمینهای میانرودان (دربرگیرنده بغداد) به عثمانی انجام گرفت. با اینحال این پیماننامه پایان ناسازی های مرزی میان ایران و عثمانی نبود. کامناکام نشانه گذاری باریک مرزهای این دو کشور در زمان بنیاد جمهوری ترکیه (پس از جنگ جهانی نخست و از میان رفتن عثمانی در سال ۱۹۱۸) میان سه کشور ایران و دو کشور ساختگی ترکیه و عراق انجام گرفت.
پس از شاه عباس بزرگ ، نوه اش، شاه صفی، به سلطنت رسید. شاه صفی به هنگام نشستن بر تخت پادشاهی هژده سال داشت و همه عمر خود را در حرمخانه شاهی گذرانده بود . وی بسیار درنده خو و بی رحم بود تا جایی که همه پسران و مردان خاندان شاهی را از دم کشت. سلطان مراد چهارم با پروا به شکستی که از شاه عباس بزرگ برای دست درازی دوباره به بغداد خورده بود ، همچنین با آگاهی از هلیدها (اوضاع) بسیار بد دربار و بیزاری ای که در نتیجه خونریزیهای دهشتناک شاه صفی در دل مردم، به ویژه فرمانرانان و لشکریان ، پدید آمده بود، پارهای از ایالات باختری ایران را آبشخور دست درازی جای داد. وی در سال ۱۶۳۵ از راه ارزمروم به ایروان آفند کرد و آنجا را گرفت ، در سال ۱۶۳۸ نیز به بغداد آفند کرد و با وجود پایداری چهل روزه پادگان ایرانی، بغداد را فروگرفت و دستور داد مانده سپاهیان ایران و مردم ناسپاهی را کشتار کردند.
پس از دست درازی بغداد از سوی ارتش دست دراز عثمانی، شاه صفی درخواست آشتی کرد که با پذیرش دولت عثمانی « پیمان نامه ننگین زهاب» میان وی و سلطان مراد چهارم در سال ۱۰۴۹ کوچی قمری برابر با ۱۶۳۹ میلادی بسته شد. برابر این پیمان نامه ننگین ، آنچه در آینده عرق نام گرفت به عثمانی واگذار شد و از آن تاریخ جز مدت ۳ سال (۱۷۷۶–۱۷۷۹) که صادقخان برادر کریم خان زند بصره را نگاه داشته بود ، تا جنگ جهانی نخست زیر چیرگی عثمانی بر عراق بازپی داشت.
پیمان نامه ننگین زهاب از زمان بسته شدن تا کرانه هشتاد سال، (تا زمان نادرشاه و کریم خان زند)، آبشخور نویسه دهی و پذیرش ایران و عثمانی بوده است. پیمان نامه ننگین زهاب نه در آرشیوهای ایران انبوسیده(موجود) است و نه در عثمانی. هر کدام از سرچشمه ها نیز جداگانه و با واگردانی های بسیار آن را آورده اند.
سرچشمه ها :
- 1639 Treaty of Zohāb, acknowledging Ottoman control of Irāq-e Arab and ending the state of hostility between the Safavids and Ottomans. iranicaonline.org
- نوشته ترکی پیمان نامه ننگین زهاب در نَسک عباسنامه، برگه ۵۰ و نَسک منتظم ناصری، برگه ۹۴۰
- نوشته ترکی و فارسی آن در نَسک خلاصه السیر، برگه های ۲۶۸تا ۲۷۱ و نوشته های پژوهشهای سرحدیه مشیرالدوله، برگه های ۷۴ تا۸۱
- نوشته پیراسته معاهده رهاب، ابوالفضل عابدینی
این وبگاه با پرهیز از هرگونه پرسمان های سیاسی ، تنها به پرسمان های تاریخی ، فراهمادی و فرهنگی می پردازد و نه به پرسمان های سیاسی اندر می شود و نه دلبستگی ای به اندر شدن به آن دارد. سیاست و کارهای سیاسی کار ما نیست.