آرمان جاویدان

از شیراز تا زنگبار ، هزار سال تاریخ گمشده

علی عطار

آدینه 01 آوريل 2011

12 فروردین 1390

بی بی سی

فیلم مستند "از شیراز تا زنگبار" دستاورد پژوهشی چند ساله و رهنوردی دو هفته ای به زنگبار است . در این برنامه 52 دقیقه ای ابعاد تاریخی بهم بستگی میان ایران و آفریقا بررسی و رد پای ایرانیانی که درآن خشکاد نامی از خود به جا گذاشته اند دنبال می شود.

از میان ایرانیانی که در هزاره ها به آفریقا رهنوردیده اند ، شیرازی ها از همه نامبردارتر و شناخته ترند . بنا به روایات تاریخی شیرازی ها کم وبیش هزار سال پیش پا به کرانه های خاور آفریقا گذاشتند و در آنجا زنجیره ای به همین نام بنیاد کردند که از آن آثاری (ساختمان، سکه، نوشته) در شهر کیلوه کیسیوانی تانزانیا ، آبخوست زنگبار ، آبخوست پنبه ، آبخوست تومباتو و نزدیکی مومباسا در کنیا یافت شده است.

مردمی که تا امروز خود را شیرازی می نامند و م باورمندند به این شُوند که نیاکان آنها از ایران آمده اند از دیگر تیره های آن سرزمین متفاوتند . ظاهرشان آفریقایی است و همسانی به ایرانیان ندارند. این مردم برای اثبات نگر خود به مسجدها ، خرابه های کاخ های کهن ، سکه های پیدا شده و واژه های فارسی هستمند در زبان بومی سواحلی اشاره می کنند که باید شُوندی برای رهنوردی نیاکانشان از ایران به آفریقا باشد . جشنی که معمولا در تابستان (نیمه دوم ماه ژوئیه تا نیمه یکم ماه اوت) برگزار و بر شالوده گاهشمار خورشیدی محاسبه می شود برای شیرازی ها یکی از شُوندهای مهمی است که باید بهم بستگی آنها با ایران را اثبات کند.

شیرازی ها باورمندند این جشن که امروز"مواکا کوگوا" (جشن آب یا جشن شستشو) نامیده می شود گونه دگر شده نوروز است که به وسیله نیاکان آنها به اینجا آورده شده و تا امروز رایج است . در برخی از نسک های تاریخی آغازه سده بیستم نام این جشن "نیروزی" یاد شده است.

نام زنگبار هر ایرانی را به به یاد بردگانی می اندازد که از آفریقا همچون غلام و کنیز به نیمروز ایران آورده می شدند و با کار همیشگی خود در دربارها و خانه های دارایان هموند بدون مزد آن خانواده شده بودند . این آبخوست در دوره واپسین برده داری بزرگترین بندر صدور برده به جهان بود ، با اینهمه بهم بستگی ایرانیان با زنگبار که چون دریچه آفریقا برای ایران باستان بود به صدها سال پیش از آن برمی گردد.

مورخان می گویند که ایرانیان دریانورد از دوران پیش از اسلام با نوردیدن دریا ها به آبهای فیروزه ای اقیانوس هند می رفتند و دربرخی فصلها به هند و آفریقا و چین ره می نوردیدند . زمان آغاز چنین رهنوردی هایی بنابر پژوهشهای عبدل شریف ، مورخ و پژوهشگر تانزانیائی در بیشتر زمان ها ، نوروز بود . شاید به شُوند همین بهم بستگی کهن بود که ایرانیان نام زنگبار را بر آفریقا گذاشتند که امروزه "زنزیبار" در زبانهای اروپایی رایج شده و به چم "ساحل آفریقایی ها یا ساحل سیاهان" است.

زبان رایج امروزه در سواحل آفریقا ، "زبان سواحیلی" نزدیک به 300 واژه فارسی دارد که بخش بزرگی از آن با دریانوردی و کشتیرانی بربسته است.

پژوهش های «دیوید وایت هاوس» ، باستان شناس آمریکایی که پیش از انقلاب اسلامی کاوش هایی در میانبند شاخاب پارس انجام داده است نشان می دهد که گونه نوشته های منسوب به شیرازی ها در زنگبار به ویژه در یک مسجد در روستای کیزیم کازی ، با نوشته هایی که در بندر سیراف یکی از کهن ترین بندرهای ایران دوره ساسانی هستی داشته ، همسان است . این پژوهش ها وجود ایرانیهای شیرازی در کرانه های خاور آفریقا را تقویت می کند . شاید این مردم شیرازی هایی بودند که از بندر سیراف به آفریقا گسیل شدند.

فیلم "از شیراز تا زنگبار" با تصاویر توانمند و رنگارنگ و گفتارهایی از مردم شیرازی ساکن زنگبار و تحلیل هایی از مورخین و پژوهشگران شما را به جهان رازآمیز می برد که میان افسانه و راستینگی شکل گرفته است. بهزاد بلور و تیم تهیه کننده تلویزیون فارسی بی بی سی شما را به دیدن آثار ایرانی در زنگبار و جشنی که به نوروز نسبت داده می شود می برند . چند هزار کیلومتر دورتر از مرزهای ایران و مردمی که ظاهر آفریقایی دارند.

سرچشمه:

www.bbc.com/persian/arts/2011/03/110330_l11_attar_zanzibar_shiraz