آرمان جاویدان

یاشار تبریزلی

پیمان نامه گردان پیمانی میان افشاریان ایران و امپراتوری عثمانی در ۴ سپتامبر ۱۷۴۶ بسته شد. در واپسین روزهای امپراتوری صفوی ، عثمانی‌ها توانا گشتند که برخی از میانبندان باختر و اپاختر باختری ایران همچون قفقاز را با دست درازی از آن خود کنند . از سوی دیگر ، ایرانی تباران افغان‌ نیز آفندهایی را به سوی میانبندان خاوری ایران همچون خراسان می کردند. چنین شد که شاه صفوی ، ناچار شد نادر شاه افشار را به جایگاه فرماندهی همه نیروها برگمارد شد. ایرانیان با فرماندهی نادر شاه افشار توانستند بسیاری از سرزمین های اشغالی را از چیرگی عثمانی درآورند . نادر شاه توانست پیروزی‌های بسیاری بدست آورده و بیگانگان را از خاک‌های ایران بیرون کند. نادر پس از بدست آوردن میانبندان پیشین ایران ، گزیر(تصمیم) به آفند به میانبندان خاوری عثمانی (خاور آناتولی و عراق) گرفت . او در پی این تصمیم به لشکرکشی به آن میانبندان روی آورد و توانست پیروزی‌های بسیاری بدست آورد و پیمان نامه استانبول (۱۷۳۶) را به عثمانی‌ها برتاباند. چندی پس  از این پیمان نامه ، عثمانی خواستار پس گیری میانبندان از دست داده در پیمان نامه استانبول بود ، بنابراین دست درازی به میانبندان یاد شده را آغازید. از سویی نادر شاه (میان سال‌های ۱۷۴۳-۱۷۴۶) به میانبندان یاد شده آفندی دوباره برد و همچنین پیشنهاد داد تا این دو مرکز اسلام (ایران به عنوان مرکز شیعه و عثمانی به عنوان مرکز سنی) با یکدیگر آشتی کنند . پس از آن او به عثمانی‌ها فشار آورد که کیش شیعه را به سرسخن کیش شرعی اسلام به رسمیت بشناسند.

آبشخورهای این پیمان

این پیمان نامه در نزدیکی شهر قزوین به دستینه رسید. سوی ایرانی مشارکت کننده حسن علی حاجی و سوی عثمانی آن مصطفی نظیف بود. خط مرزی میان دو کشور به همان خط مرزی تعیین شده در پیمان نامه زهاب (۱۶۳۹) پذیرفته شد. در پی این پیمان عثمانی آبشخورهای زیر را پذیرفت :

• عثمانی فرمانروایی افشاریان را به سرسخن فرمانروایی ایران به رسمیت شناخت.
• عثمانی پذیرفت که به زائران ایرانی پرگ(اجازه) دهد که به مکه بروند.
• دادوستد کنسولگری برای هر دو کشور پرگ داده شد.
• هر دو کشور پذیرفتند تا اسیران جنگی خود را دادو ستد کنند.
• عثمانی کیش شیعه را به سرسخن کیش شرعی اسلام پذیرفت.