آرمان جاویدان

فیاض، علی اکبر

‏ابومسلم خراسانی یکی از بزرگترین شخصیت‏های تاریخ ایران‏ به شمار می‏رود . ابو مسلم را پس از ان که مورد خشم عباسی‏ها قرار گرفت و به دست آن‏ها از پا درآمد ، ابومجرم می‏خواندند و چامه سرای خلیفه این ابومجرم را از نسل کردها می‏دانست . از سوی دیگر در تاریخ هویداست که ایرانی‏های‏ آن عصر و حتی اعصار بعدتر هم نسبت به ابومسلم مهر و دلبستگی سختی‏ داشتند و تا چندی یاد او را با تجلیل و کرنش بسیار نگاهداری می‏کردند . بنابراین سخن‏های متضاد و جوراجوری که درباره  او هست . چه بسا‏ ساخته‏ دشمنان یا دوستان باشند و بدین جهت اعتماد پذیر نمی‏باشند . بهرحال کشف راستی از میان این سخنان جوراجور تهی از اشکال نیست . گزارش زیر که در کتاب بیوگرافی‏نویس نامدار ابن خلکان آمده است ، پالیده نسبتا فراگیر ‏است از آنچه درباره‏ پیشینه‏ ابو مسلم بیش‏تر پذیرفتنی و اعتمادپذیر است.

«پدرش از دهستان فریدن (در اصفهان) بود و برخی گفته‏اند از دهکده‏ ای‏ بود به نام ماخوان ، بر سه فرسنگی مرو و این دهکده (ماخوان) با چند ده دیگر ملک او بود . او گاهی چارپایان برای فروش به کوفه می‏برد . سپس‏ مالیات دهستان فریدن را مقاطعه کرد ، ولی از پرداخت ناتوان شد . عامل‏ دهیو ، کس فرستاد که او را به دیوان جلب کند . او در نزد آذین بنداد بن‏ وسیحان(نام ایرانیست)کنیزکی داشت به نام وشیکه که از کوفه آورده‏ بود و در این هنگام آبستن بود .کنیزک را با خود برگرفت و برای گریز از عامل‏ مالیات ، راه آذربایجان را پیش گرفت . در راه به دهستان فائق (دهیوی که‏ امروز ولایات نامیده می‏شود) گذشت و چند روزی نزد عیسی بن معقل‏ عجلی(گویا عامل مالیات یا از ملاکین برزن بوده) اقامت کرد و خوابی دید که حاکی از سترگی مولود آینده بود . پس به آذربایجان رفت و در آنجا مرد . نوزاد در خانه‏ عیسی بزرگ شد و با فرزندان او به مکتب رفت و ادیب و خردمند درآمد ، به طوری که هم از کودکی نگرها را به خود جلب کرده بود.

آنگاه عیسی عجلی و برادرش ادریس از بابت بقایای مالیات بدهکاری‏ به دیوان پیدا کردند که از باشندگی در نزد عامل مالیات اصفهان خودداری‏ می‏کردند . عامل به خالد بن عبد اللّه قسری والی عراق خبر داد . خالد از کوفه‏ کس فرستاد تا آن هر دو را به کوفه بردند و به زندان انداختند . عیسی پیش‏ از این گرفتاری ، ابومسلم را به دهستان فائق فرستاده بود که غله‏ آن‏جا را گردآورند . ابو مسلم چون خبر گرفتاری عیسی را شنید ، غله‏ ای را که‏ انباشته بود، فروخت و بهای آن را برداشت و به کوفه نزد عیسی رفت . عیسی او را در خانه‏ خود در دهیو‏ بنی عجل مسکن داد و ابو مسلم به‏ زندان رفت و آمد می‏کرد و از عیسی و ادریس خبرگیری می‏کرد . در این‏ هنگامی گروهی از نقیبان امام عباسی که با گروهی از شیعیان خراسانی به‏ کوفه آمده بودند ، به احوالپرسی عجلیها به زندان رفتند و آن‏جا به ابو مسلم‏ برخوردند و از خردمندی و معرفت و زبان‏آوری و ادب او شگفت زده شدند . ابو مسلم نیز به آن‏ها گرایش پیدا کرد و از کار آنها آگاه شد که دعوت گرانند . سپس عجلیها از زندان گریختند و ابو مسلم نیز از دهیو عجلی‏ها به نزد این نقیبان ترابر شد و با آن‏ها به مکه رفت و پروای امام را جلب کرد و نزد امام ماند و در حضر و رهنوردی همراهی و خدمت می‏کرد تا آن که امام به‏ امارت خراسانش فرستاد». (برگرفته از چشمه‏ فیاض،صص 84-86)

سرچشمه ها :

1-اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشته‏های پهلوی ، دکتر رحیم عفیفی ، توس‏ 1374

2-اساطیر و فرهنگ عامه ، دکتر جابر عناصری ، نشر قمری مرند ، 1374

3-آثار الباقیه ، ابو ریحان بیرونی ، ترجمه‏ اکبر داناسرشت ، شرکت‏ انتشارات علمی فرهنگی

4-بندهشن ، دکتر مهرداد بهار ، توس ،1380

5- گات‏ها(سروده‏های زرتشت) ، ابراهیم پور داود ، انتشارات اساطیر ،1380

6- شادباش شماره3«حافظ»

قطران تبریزی می‏گوید:

در هفتم مرداد به فیروزی می خور بگذار به فیروزی سیصد مه مرداد

(فرهنگ جهانگیری،2/1194)

مسعود سعد:

روز مرداد مژده داد بدان‏ که جهان شد به طبع یار جوان

(دیوان،660)*

احمد لطیفی